Wie in Nederland woont, is in principe verplicht verzekerd voor de volksverzekeringen. De Nederlandse volksverzekeringen bestaan uit de AOW, Anw, AWBZ en AKW. Verricht u als werknemer werkzaamheden in dienstbetrekking voor een Nederlandse werkgever, dan bent u in principe tevens verzekerd voor de werknemersverzekeringen. De werknemersverzekeringen omvatten de WW, ZW, Zorgverzekeringswet en WIA. Bovendien bevat het burgerlijk recht bepalingen ten aanzien van de verplichting van werkgevers om ziekengeld te betalen (WULBZ).

Grensoverschrijdende arbeid

De socialezekerheidspositie van werknemers en zelfstandigen die grensoverschrijdend werken op het grondgebied van de Europese Unie (EU) of de Europese Economische Ruimte (EER: dit zijn Noorwegen, IJsland en Liechtenstein) wordt bepaald door een Europese verordening (EEG 1408/71). Deze verordening dient twee doelen: voorkomen dat iemand dubbel is verzekerd én voorkomen dat iemand nergens sociaal is verzekerd. De verordening bevat definitiebepalingen, bepalingen die de personele en materiëlewerkingssfeer betreffen en aanwijsregels die bijvoorbeeld antwoord geven op de vraag in welk land een persoon is onderworpen aan het stelsel van sociale zekerheid. De Verordening EEG 1408/71 heeft uitsluitend een coördinerende rol; zij bevat geen inhoudelijke bepaling over de dekking. 

Op wie is Verordening EEG 1408/71 van toepassing?

De Verordening EEG 1408/71 is van toepassing op de volgende personen (en hun gezinsleden):

  • personen die werkzaamheden in loondienst verrichten
  • zelfstandigen
  • zeelieden
  • ambtenaren
  • militairen
  • gepensioneerden

Voor deze categorie van personen is de verordening van toepassing indien zij de nationaliteit bezitten van een EU/EER-lidstaat, en wonen en werken op het grondgebied van deze lidstaten. Echter, met ingang van 1 juni 2003 is de personele werkingssfeer van de verordening uitgebreid. Sinds deze datum vallen niet alleen personen met de nationaliteit van een van de EU-lidstaten onder de toepassing van Verordening EEG 1408/71, maar ook personen met een andere nationaliteit dan die van een van de lidstaten. Voorwaarde is wel dat zij legaal verblijven op het grondgebied van een lidstaat. Deze uitbreiding geldt echter niet voor Denemarken, Zwitserland en de EER. 

Voor welke verzekeringen geldt Verordening EEG 1408/71?

De Verordening EEG 1408/71 is van toepassing op alle wettelijke regelingen die betrekking hebben op de volgende takken van sociale zekerheid:

  • prestaties bij ziekte en moederschap
  • prestaties bij invaliditeit
  • uitkeringen bij ouderdom
  • uitkeringen aan nabestaanden
  • prestaties bij arbeidsongevallen en beroepsziekten
  • uitkeringen bij overlijden
  • werkloosheidsuitkeringen
  • gezinsbijslagen

Voor het stelsel van de Nederlandse sociale zekerheid betekent dit dat Verordening EEG 1408/71 van toepassing is op zowel de volksverzekeringen als de werknemersverzekeringen. Hetzelfde geldt voor de nieuwe Zorgverzekeringswet.

Welke wetgeving is van toepassing?

De hoofdregel voor werknemers en zelfstandigen is dat zij zijn onderworpen aan de socialezekerheidswetgeving van het werkland. Ambtenaren en militairen zijn onderworpen aan de socialezekerheidswetgeving van het land waar zij in dienst zijn, en gepensioneerden in beginsel waar zij wonen. 
Voor situaties waarin in verschillende landen wordt gewerkt, geeft Verordening EEG 1408/71 bijzondere aanwijsregels. Ook zijn er bijzondere regels voor tijdelijke uitzending naar een ander land (detachering). 
Met ingang van 1 mei 2010 heeft Verordening EG 883/2004 Verordening EEG 1408/71 vervangen. Veel bepalingen zijn onveranderd gebleven. Op bepaalde onderdelen is de nieuwe verordening meer gedetailleerd en specifieker, mede door jurisprudentie uit het verleden.